Wie nu de Clauslaan binnenloopt, merkt het meteen: het gebouw voelt open en ruim, het is koeler en het is rustiger. Dat is geen toeval. In vier zomers, van 2023 tot en met 2026, is het Oranje Nassau College Clauslaan van binnen vrijwel geheel vernieuwd, en dat terwijl de lessen gewoon doorgingen. Rik Zwart, adjunct-directeur van de school, en Martijn Geerts, manager huisvesting bij Unicoz Onderwijsgroep, vertellen hoe ze dat samen hebben gedaan.
Zomer na zomer
Martijn werkt sinds 2013 bij Unicoz en houdt zich bezig met alle huisvestingsvraagstukken: nieuwbouw, grote verbouwingen en het onderhoud van de panden. Rik zit in de school en kent het onderwijs en zijn collega's. Samen bereiden ze de projecten zorgvuldig voor. "De eerste donderdag na de zomervakantie komen we met het kernteam voor het eerst samen om het beoogde project voor de volgende zomervakantie voor te bereiden", vertelt Martijn. "Vanwege allerhande procedures en doorlooptijden is dat altijd weer een uitdaging."
De afgelopen jaren werd het volgende aangepakt:
- Zomer 2023: het kantoorgedeelte, een aanpassing in de centrale hal bij de entree, de vloeren bij de gymzalen en de brandveiligheid van het volledige gebouw.
- Zomer 2024: de onderwijsvleugels van Economie en Ondernemen en van Techniek. Volgens beiden de meest uitdagende ingreep. Bij Techniek moesten enorme machines het gebouw uit, kwam er een nieuwe vloer en gelden strenge eisen aan brandwerendheid. Bij Economie en Ondernemen was zelfs een ingreep in de constructie nodig om een kolom te verplaatsen.
- Zomer 2025: de aula, het Innovatorium, de grote keuken van Zorg en Welzijn, alle lockers (vernieuwd en gedigitaliseerd), de kleine onderbouw met klassen van maximaal zestien leerlingen en de bovenbouw-mavovleugel.
- Zomer 2026: de hele eerste verdieping, de reguliere onderbouw, met drie grote vleugels in het hoofdgebouw.
Meer dan een nieuw jasje
De school bleef in die vier jaar open. Op hooguit een extra dag rond een vakantie na zijn er geen lessen uitgevallen, en Martijn noemt dat voor een school met zoveel leerlingen uniek. "Het was een militaire operatie", zegt Rik, "en geruisloos voor het onderwijs." Martijn noemt dat een compliment aan het hele team. Een deel van de laatste puntjes op de i werd gezet terwijl er al les werd gegeven, en de technische dienst pakte daarbij gewoon een doos mee.
Wat leerlingen zien is maar een deel van het werk. "Er staat eigenlijk in het pand gewoon een nieuw pand", zegt Rik. De klimaatinstallatie en de verlichting zijn vervangen. De brandveiligheid is volledig op orde gebracht, met nieuwe afdichtingen in de scheidingen en nieuwe beveiligings-, brandmeld- en ontruimingsinstallaties.
Ook het binnenklimaat kreeg extra aandacht, waardoor het op de Clauslaan nu een stuk aangenamer aanvoelt. Martijn ziet in schoolgebouwen duidelijk de gevolgen van warme zomers, en met veel leerlingen onder een plat dak merk je dat het meest. Koeling is volgens hem noodzakelijk om goed onderwijs te kunnen geven. Het is een ingreep die een schoolbestuur vaak zelf moet betalen, omdat de gemeente en het Rijk dit helaas niet financieren.
Gebouwd voor actief leren
"Actief leren en veel doen is bij ons het motto", zegt Rik. Leerlingen luisteren niet 75 minuten naar één verhaal. Na een korte instructie gaan ze aan de slag met de lesstof, vaak samen. Daarvoor zijn naast de instructieruimtes plekken ontstaan in de open vleugels, met maatwerkmeubilair dat bij het onderwijs past.
De praktijk kreeg meer ruimte. In de onderbouw konden leerlingen vroeger met acht tegelijk koken. Nu kan dat met een hele klas. Bij Techniek zijn theorie en praktijk gescheiden met een glazen wand, die zichtbaar en functioneel werkt en de geluidsoverlast heeft verminderd. In de onderbouw is een praktijkplein ontstaan in de middenvleugel. Martijn: "Bijna elke vierkante meter gaat op aan het onderwijs, ook in de middenruimtes op de vleugels."
Het team dacht mee, tot de tafels en stoelen aan toe
De verbouwing is niet vanuit de directie en het bouwteam opgelegd. Het team heeft meegedacht over het plan van eisen, tot aan de tafels en stoelen en waar die staan. "Het team is enorm enthousiast", zegt Rik. Leerlingen werden via de teamleiders geraadpleegd en zagen elke zomer de volgende vleugel veranderen. Hun reactie was recht voor z’n raap: het moest geen steriel ziekenhuis worden. Daar is op gereageerd, met meer hout en meer kleur.
Martijn kijkt daar nuchter naar. Een gebouw wordt vrij steriel opgeleverd, de uitstraling komt vanzelf, omdat leerlingen en medewerkers er hun eigen werk ophangen. "Lever gewoon een goede basis op", zegt hij.
En er werd geleerd tussen de zomers door: bij latere verbouwingen veranderden kleine dingen, zoals de breedte van tafels en de plek van het maatwerkmeubilair.
Het effect is merkbaar. Licht, lucht en akoestiek zijn verbeterd, en daardoor kun je beter les krijgen. Rik ziet meer rust komen, in de akoestiek en ook in het gedrag van leerlingen in de les.
Samen met een architect die onderwijs kent
De architect van het project, Marjo van Keulen van De Scholendokter architecten, kent het onderwijs. Dit was niet zijn eerste school. Zijn handtekening herken je aan licht, transparantie en zichtlijnen, precies wat de school wil uitstralen. Hij stelde volgens Martijn als kritische vriend vragen over waarom de school iets wilde, zodat ze samen tot het beste product kwamen. Daarnaast zaten adviseurs voor installaties en brandveiligheid aan tafel, bouwbegeleiders, de aannemer en onderaannemers. Zij vinden de aanloop volgens Martijn vaak moeizaam, vooral door de planning, maar zijn achteraf trots op wat ze hier mochten realiseren.
Waar Rik en Martijn het meest trots op zijn
Martijn is het meest trots op de samenwerking tussen schoolbestuur en school. "Ik zit niet op school. Rik wel. Hij heeft verstand van onderwijs en kent zijn collega's. Ik zit op de bouwprocessen en de contacten met de gemeente en externen." Door ieders kracht te laten gelden kreeg het project snelheid en kwaliteit. "Ik durf echt te zeggen dat ik niet zonder de school kan." Rik onderschrijft dat volmondig: "Die samenwerking, die synergie. Flexibel met elkaar tot een topproduct komen."
Rik noemt geen enkele ruimte als favoriet. Techniek is waanzinnig, de winkel van Economie fantastisch, het Innovatorium en de keukens in de onderbouw ook. Martijn wijst op de entree. De grote schuifdeuren zijn er om een reden van veiligheid gekomen, en toch komt men een fris en prettig gebouw binnen, met meteen het gevoel van open en ruim.
De Floriant: 35 jaar en klaar voor de toekomst
Niet alleen op de Clauslaan is gebouwd. Ook De Floriant kreeg dit jaar, in het 35e jaar van de school, een grondige opknapbeurt, binnen en buiten. Sinds 1991 is er veel veranderd in wat een schoolgebouw moet kunnen. De lokalen gingen leeg, er kwam een doorbraak in de muur en er is een nieuwe luchtzuivering aangelegd. Jordy de Bruyn, directeur van De Floriant, hoorde na de vakantie vooral dit: "Wat is het mooi. Wat fijn dat het nu een gebouw is. Wat een rust en mooie kleuren."
Wat er nog komt
Op de Clauslaan is het gebouw nagenoeg af. Wat resteert is het bouwdeel van Zorg en Welzijn, dat het oudste schoolgebouw van Zoetermeer schijnt te zijn. Omdat luchtverversing daar moeilijker te realiseren is dan in het hoofdgebouw, werkt Unicoz aan een decentrale oplossing die in 2027 klaar is. Daarnaast zijn er kleinschalige ideeën om het buitenterrein te verbeteren. Martijn werkt ondertussen verder aan diverse nieuwbouwplannen voor het primair en voortgezet onderwijs, want de stad is nooit af.
"Ik denk echt oprecht dat het niet beter had gekund." (Rik Zwart)
